Een digitale creatie van ©Creative Desk, getest op nieuwsgierigheid en sterke wifi
Tien jaar Rotterdam Arts & Sciences Lab (RASL) – een innovatieve samenwerking tussen de Willem de Kooning Academie, de Erasmus Universiteit Rotterdam en Codarts. Drie instellingen, elk met een eigen visie, studenten en manier van werken, die hun krachten bundelden om samen iets te creëren dat groter is dan de som der delen. Een levend bewijs van hoe een gedurfd idee wortel kan schieten.
In de beginjaren van RASL behoorden Liesbeth Noordegraaf-Eelens, Tamara de Groot en Martijn van Berkum tot de mensen die richting gaven aan het programma. Nu zitten ze samen aan tafel, met de glimlach van mensen die weten dat de grootste doorbraken vaak uit chaos ontstaan.
“Het begon eigenlijk als een sprong in het onbekende,” vertelt Liesbeth. “We hadden drie maanden om contracten te regelen, examencommissies te overtuigen en een onderwijssysteem op te bouwen dat nog niet bestond. Het werkte omdat iedereen – van studenten tot bestuurders – erachter ging staan. En tien jaar later praten we er nog steeds over alsof het gisteren was.”
RASL heeft zich altijd verzet tegen het idee dat kunst of wetenschap slechts decoratie of dienstverlener is. “We beginnen vanuit gelijkwaardigheid,” legt Tamara uit. “Het gaat niet om een kunstenaar die een grafiek mooier maakt, of een wetenschapper die alleen cijfers aanlevert. Hier stap je samen een ruimte binnen – zonder hiërarchie – om nieuwe manieren van maken, leren en onderzoeken te verkennen.”
Martijn knikt. “Een universiteit en een kunstacademie – dat zijn écht twee verschillende werelden. Breng ze samen en het vonkt. Studenten ontdekken dat het niet vanzelf gaat; soms is de wrijving intens. Maar juist in dat ongemak, in die tussenruimte, ontstaat vernieuwing.”
Die tussenruimte wordt verkend in de RASL-minor Re-imagining Tomorrow, open voor studenten van de Erasmus Universiteit, de Willem de Kooning Academie, Codarts en daarbuiten.. “Het is confronterend,” zegt Tamara, “omdat je ineens beseft dat jouw manier van onderzoek doen niet de enige is. Je leert de grenzen van je eigen aanpak kennen en begrijpt dat je anderen nodig hebt.”
Nieuwsgierigheid, openheid en het kunnen omgaan met onzekerheid zijn vaardigheden die je niet uit boeken leert, maar door botsingen en samenwerking. Studenten beschrijven het als verwarrend én bevrijdend: een ruimte waar zekerheden oplossen en nieuwe vragen ontstaan. De minor leert hen omgaan met twijfel, ambiguïteit niet als falen te zien maar als vruchtbare grond voor creativiteit. Daarnaast is er de RASL-module In-between Spaces of Learning, speciaal ontworpen voor dual-degree studenten, die hen uitnodigt te reflecteren op de ruimte tussen kunst en wetenschap – en hun eigen positie daarin.
De maatschappelijke impact van RASL laat zich niet altijd vangen in rapporten of statistieken. Vaak schuilt die in tastbare momenten. Liesbeth herinnert zich een project met de Gemeente Rotterdam over water: “Studenten maakten een prachtig model, maar ze hadden het water als een zwarte massa weergegeven. Toen een kunstenaar dat benoemde, verschoof het hele gesprek. Plots ging het over wat water eigenlijk is, wat erin leeft en wat het betekent. Zulke perspectiefwisselingen zijn goud waard.”
De impact van RASL is zichtbaar waar kunst en wetenschap elkaar raken – in ziekenhuizen, maar ook in beleidsafdelingen. Een alumna onderzoekt hoe kunstenaars kunnen bijdragen aan palliatieve zorg in het Amsterdam UMC, door kunst te gebruiken om patiënten betekenis te laten vinden in ziekte.
Een beleidsmedewerker zei: “Ik kijk nu anders naar dossiers. Ik zie niet één oplossing, maar vijf.” Zulke verhalen tonen aan dat de invloed van RASL ver voorbij de klaslokalen reikt.
Als decaan van de Erasmus School of Philosophy ontwikkelt Liesbeth vernieuwend onderwijs dat disciplines verbindt en maatschappelijke impact stimuleert. Ze verweeft filosofie, kunst en innovatie tot nieuwe vormen van leren.
Als kunstenaar en docent aan de Willem de Kooning Academie onderzoekt Martijn hoe kunst- en ontwerponderwijs kan bijdragen aan het aanpakken van complexe maatschappelijke vraagstukken, via transdisciplinair onderzoek en experimentele samenwerking.
Als docent en promovendus aan het Erasmus University College onderzoekt Tamara hoe speculatief, kunstgericht onderwijs rechtvaardigheid, verbeelding en samenwerking tussen mens en meer-dan-mens kan bevorderen binnen het hoger onderwijs.
Natuurlijk verliep de reis niet zonder obstakels. De droom van een volledige masteropleiding stuitte op de harde muren van wet- en regelgeving. “We hebben er jaren energie in gestoken,” zegt Liesbeth, “maar soms botsen ambities met overheidsregels. Dan moet je creatief genoeg zijn om andere wegen te vinden.”
Martijn vult aan: “De schaalvergroting in het hoger onderwijs maakt experimenteren lastig. Er zijn protocollen om grote groepen studenten efficiënt door het systeem te loodsen. Wij pasten niet in dat keurslijf. Maar dankzij betrokken mensen is het ons toch gelukt.”
Wat er na tien jaar overblijft, is niet alleen de bekroonde minor Re-imagining Tomorrow of de landelijke onderwijsprijs, maar vooral de gemeenschap zelf.
Tamara verwoordt het treffend: “RASL is geen project; het is een levende gemeenschap van studenten, docenten, alumni en partners. Grenzen vervagen, mensen nemen hun ervaringen mee naar elders – en keren terug. Die beweging, dat voortdurende zoeken, dát is ons succes.”
Het is een cyclus van wederkerigheid – bewijs dat onderwijs ver buiten de muren van de instelling kan doorwerken.
Na tien jaar is RASL nog steeds geen afgerond model, maar een voortdurende improvisatie. Een jazzsessie waarin kunstenaars en wetenschappers elkaar uitdagen, botsen en toch samen spelen – soms vals, vaak verrassend, altijd scheppend in een akkoord dat nergens anders klinkt.
Elke nieuwe generatie studenten voegt een eigen ritme toe en herdefinieert wat RASL betekent, nu en in de toekomst. De melodie blijft veranderen – en dat is precies de bedoeling.
Een digitale creatie van ©Creative Desk, getest op nieuwsgierigheid en sterke wifi