Een digitale creatie van ©Creative Desk, getest op nieuwsgierigheid en sterke wifi
In Rotterdam-Zuid herrijst een eeuwoud klooster in een nieuw leven. Ooit was het een besloten school, nu verandert het gebouw aan de Putselaan in een bruisende plek waar bewoners, studenten, kunstenaars en onderzoekers zij aan zij werken aan de toekomst van hun wijk. Van workshops over klimaatadaptatie tot lessen die samen met lokale coöperaties worden gegeven – hier botsen gemeenschap en kennis op elkaar. Midden in dit initiatief staan drie vrouwen: Amanda Brandellero, Academic Lead en Principal Investigator; Janna Michael, verantwoordelijk voor onderzoek en onderwijsontwikkeling samen met Amanda; en Frauke Timmermans, die de financiën en organisatie coördineert. Samen geven ze vorm aan Cultuur & Campus Putselaan, één van slechts zes Europese Lighthouse Projects van het New European Bauhaus – een EU-initiatief dat de groene transitie niet alleen duurzaam, maar ook inclusief en esthetisch wil maken.
Rotterdam-Zuid is een van de meest diverse én kwetsbare stadsdelen van Nederland. Werkloosheid, gezondheidsverschillen en druk op de woningmarkt stapelen zich hier zichtbaar op. Voor de Europese Commissie maakt dat Zuid juist de juiste plek om te bouwen aan de duurzame en inclusieve stad van de toekomst.
Amanda vat het eenvoudig samen: “De uitdagingen van vandaag zijn te complex voor één groep om op te lossen. We hebben hoofden, harten en handen nodig – samen. Dat betekent universiteiten en kunstenaars, maar ook bewoners, coöperaties en scholen. Transdisciplinariteit gaat niet alleen over disciplines, maar over mensen.”
Wat betekent dat in de praktijk? Stap naar binnen, en de droom wordt tastbaar. Een kind uit de buurt leert over planten naast een universiteitsstudent. Een coöperatie uit de Afrikaanderwijk helpt mee aan het ontwerpen van een minor aan de Erasmus Universiteit. Een kunstenaar maakt een voorstelling die een debat ontketent over gentrificatie.
“Dit is niet zomaar een gebouw,” zegt Janna. “Het is een plek voor wederzijds leren, waar iets nieuws ontstaat – inzichten die nooit zouden bestaan als iedereen in zijn eigen hokje bleef.” Ook het gebouw zelf draagt die boodschap uit. De renovatie is ecologisch – gasloos, met hergebruikte materialen – terwijl de historische gevel behouden blijft. Amanda vult aan: “Duurzaamheid is zichtbaar in de stenen. Maar het gaat ook om het in stand houden van relaties. Als we geen vertrouwen opbouwen met de buurt, worden we gewoon weer een project dat kwam en ging.”
Dat vertrouwen ontstaat door samenwerking. De Erasmus Universiteit werkt samen met Codarts, de Willem de Kooning Academie, de Hogeschool Rotterdam, de gemeente en lokale partners zoals de Afrikaanderwijk Coöperatie. Samen vormen ze een lappendeken van instellingen en wijkinitiatieven die samen het weefsel van de campus vormen.
“Dat we financiering hebben tot 2031 is cruciaal,” zegt Frauke. “Maar nog belangrijker is hoe we hier zijn gekomen. Luisteren is tachtig procent van het werk. Innovatie betekent iets anders voor elke partner. Voor de een is het het wiel opnieuw uitvinden, voor de ander een kleine aanpassing. Als je die betekenissen niet op elkaar afstemt, verlies je vertrouwen nog voor je begonnen bent.”
Janna knikt instemmend, maar waarschuwt ook: “Drie jaar financiering is veel te kort om vertrouwen en echte gemeenschappen op te bouwen. We hebben geluk dat we tot 2031 door kunnen, maar zelfs dan blijft de uitdaging hoe je relaties laat voortbestaan voorbij de projecten.”
Die filosofie vertaalt zich nu al in nieuwe vormen van onderwijs: duurzame ambachtsworkshops die voor iedereen toegankelijk zijn, leven-lang-leren-programma’s, en een klimaatdashboard dat samen met bewoners wordt ontwikkeld. “Het gaat om het erkennen van kennis die meestal niet gehoord wordt,” legt Janna uit. “De moeder die weet welke straten het eerst onderlopen, de tiener die muziek maakt in het park – dat is óók kennis.”
Als hoogleraar Cultuur en Duurzaamheid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoekt Amanda hoe ambacht, creativiteit en culturele economieën kunnen bijdragen aan regeneratieve stedelijke ontwikkeling en inclusieve, toekomstbestendige samenlevingen.
Als universitair docent Stedelijke Culturen en Duurzaamheid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam bestudeert Janna hoe alledaagse praktijken sociale transities vormgeven en zo de menselijke dimensie achter duurzaamheid en ongelijkheid zichtbaar maken.
Als projectmanager aan de Erasmus Universiteit Rotterdam slaat Frauke bruggen tussen onderzoek, beleid en samenleving. Ze coördineert grote initiatieven zoals Cultuur & Campus Putselaan en regionale samenwerkingen rond innovatie.
Maar ambitie ontmoet ook weerstand. Want als “duurzaam” en “mooi” al uitdagingen zijn, dan is “inclusief” het moeilijkst van allemaal. “Het is verleidelijk om alles voor iedereen te willen zijn,” geeft Frauke toe. “Maar dat kan niet. Wat we wél kunnen doen, is onze deuren openhouden, een samenhangend programma bieden en accepteren dat niet elke activiteit voor iedereen geschikt is. Dat is oké.”
Bewoners zijn terecht voorzichtig. Velen zagen al projecten komen en gaan. Janna erkent dat risico: “Er is altijd het gevaar dat je wordt gezien als een experiment met mensenlevens. Dat willen we koste wat kost vermijden. Inclusie betekent niet alleen mensen uitnodigen, maar ook bereid zijn zelf te veranderen.”
Soms krijgt die bereidheid onverwachte vormen. Vorig jaar organiseerde de campus Issue Wrestling: The Dark Side of Placemaking, een theatraal worstel-evenement van kunstenaar Natasha Taylor, samen met de Afrikaanderwijk Coöperatie. Bewoners en performers gingen letterlijk de worsteling aan met vragen rond gentrificatie. Speels, chaotisch en bloedserieus tegelijk – het vertaalde abstract beleid naar een levende ervaring.
Wat hier gebeurt, weerklinkt ver voorbij Rotterdam. Als een van de zes New European Bauhaus Lighthouse Projects wordt Cultuur & Campus Putselaan nauwlettend gevolgd in Brussel. “Van ons wordt verwacht dat we een erfenis nalaten,” zegt Amanda. “Het gaat niet alleen om Rotterdam – het gaat erom te laten zien hoe duurzaamheid, inclusie en schoonheid elkaar in de praktijk kunnen versterken.”
Waar andere Lighthouse-projecten zich richten op tijdelijke kunst- of ontwerpinterventies, bouwt de Putselaan aan een blijvende ontmoetingsplek. “Drie jaar financiering is niet genoeg om een wijk te transformeren,” zegt Frauke. “Daarom is steun tot 2031 zo belangrijk. Het laat bewoners zien dat we geen voorbijgaand project zijn.”
Wat brengt de toekomst? Amanda ziet open colleges voor zich waar bewoners en studenten zij aan zij zitten, en gelijkwaardig worden erkend voor hun bijdrage.
Janna hoopt dat bureaucratische regels ooit zo buigen dat een lokale ondernemer een les mag meegeven. Frauke ziet kinderen spelen in de kloostertuin, trots dat deze plek van hén is.
“Dit gebouw staat hier al honderd jaar,” zegt Amanda. “Onze verantwoordelijkheid is ervoor te zorgen dat het er de komende honderd nog steeds staat – niet alleen in baksteen, maar in de gemeenschap die het huisvest. Als dat lukt, is de Putselaan het levende bewijs dat duurzaamheid, inclusie en schoonheid geen concurrerende waarden zijn, maar precies dát wat een stad veerkrachtig maakt.”
Een digitale creatie van ©Creative Desk, getest op nieuwsgierigheid en sterke wifi