Alles is ontworpen

Sociale veiligheid ontwerpen in digitale ruimte

“Voor mij is sociale interactie niets wat je kunt afdwingen, maar iets wat je kunt faciliteren. De ruimte waarin je je bevindt bepaalt hoe je je gedraagt en welke rol je durft aan te nemen,” zegt architect en stedenbouwkundige Harmen van de Wal. Thuis voel je eigenaarschap; op de snelweg niet – daarom schelden mensen daar zo makkelijk op vreemden. Het verschil zit niet in de mensen, maar in het ontwerp: geeft een ruimte handelingsvrijheid, of neemt ze die juist weg?

Volgens Harmen geldt datzelfde principe voor het internet. “Het internet is een privaat beheerde publieke ruimte. Alleen voelt niemand zich er verantwoordelijk voor, en precies daarom moeten we het ontwerpen.” Zijn oplossing is baanbrekend: een digitale buurt waarin bewoners als avatars verschijnen, elkaar zien, en weten dat ze gezien worden. Die simpele verschuiving – zichtbaarheid – herstelt vertrouwen en verantwoordelijkheid. Onder leiding van Krill-o.r.c.a., in samenwerking met Gemeente Rotterdam en Zadkine, en gesteund door Europese en Nederlandse fondsen, maakt de pilot in Oud-Mathenesse het mogelijk voor ouders, ouderen en minder mobiele mensen om vanuit huis deel te nemen. Het is een wereldprimeur: een online publieke ruimte die niet draait om consumptie of spektakel, maar om verbondenheid.

Identiteit vormgeven in virtuele werelden

Waar Harmen digitale buurten ontwerpt waarin mensen zich thuis kunnen voelen, laat Suza Vos zien hoe dat gevoel van thuis ook schuilt in identiteit. Mode is voor haar geen versiering, maar eigenaarschap – een manier om je plek op te eisen in de publieke ruimte. “Mode is altijd een mix van direct en indirect. Je draagt niet alleen kleding – je draagt een personage, een mythe, een overtuiging.” Opgegroeid in Rotterdam-Zuid in een arbeidersgezin raakte Suza gefascineerd door subculturen en de rollen die mensen daarin aannemen. Tegenwoordig kleden haar digitale creaties miljoenen avatars in games en virtuele werelden.

Haar werk herinterpreteert vaak mythen om actuele thema’s aan te kaarten. “Medusa wordt meestal als monster gezien, maar haar verhaal gaat over slachtofferschap en schuld. Ik heb dat vertaald in hyperrealistische mode die bedekking omzet in schoonheid – neon, brutaal, onmogelijk te negeren.” Tegelijkertijd is Suza’s aanpak diep inclusief. Zelf afkomstig uit het mbo-onderwijs benadrukt ze dat digitale cultuur niet het domein van elites mag blijven. “Technologie is vaak elitair. Ik wil dat mbo-studenten en buitenstaanders ook meebouwen aan deze werelden.” Als ontwerper én docent ziet ze digitale mode als een democratisch instrument – een manier om deelname te verbreden en meer mensen een stem te geven in de digitale publieke ruimte.

Publieke ruimte voorbij de stoeptegel

Harmen en Suza delen een overtuiging: publieke ruimte eindigt niet bij de rand van het trottoir. Ook het internet is een ontmoetingsplek die doordacht ontworpen moet worden. Waar Harmen structuren bouwt voor veiligheid en handelingsruimte, brengt Suza verbeelding en identiteit – ze geeft avatars en digitale verschijningen betekenis. Samen tonen ze hoe stedelijke planning en digitale cultuur steeds meer in elkaar overlopen.

Rotterdam is daarbij niet alleen het decor, maar de motor van deze experimenten. Door ontwerpers te ondersteunen en technologie te verbinden met onderwijs, schept de stad de voorwaarden voor projecten die elders misschien nooit zouden ontstaan. Hier kreeg Harmens digitale buurt in Oud-Mathenesse vorm, en hier werken hij en Suza nu aan een tweede digitale gemeenschap rond mode, schoonheid en sieraden – gevormd door hun inclusieve visie.

In dat licht krijgt Everything is Designed een dubbele betekenis: ontwerp is niet alleen technisch of esthetisch, maar ook een gedeelde verantwoordelijkheid. De publieke ruimte – of het nu een plein, een straat of een server is – is altijd een gezamenlijke schepping. En daarin loopt Rotterdam voorop.