Een digitale creatie van ©Creative Desk, getest op nieuwsgierigheid en sterke wifi
Wat als we creativiteit niet zouden zien als een luxe, maar als een kracht die bepaalt hoe we samenleven? Overal in Europa transformeert cultuur op stille wijze de zorg, het onderwijs en het stadsleven. Ze laat zien dat verbeeldingskracht problemen kan oplossen waar beleid alleen tekortschiet. Achter elk schilderij, elke voorstelling en elk ontwerpexperiment schuilt de mogelijkheid om mensen te verbinden, empathie te wekken en vernieuwing op gang te brengen. Om te ontdekken hoe die kracht in de praktijk werkt, spraken we met Astrid Manden-Benneker, Ellen Loots en Trilce Navarrete van de Erasmus Universiteit Rotterdam – drie vrouwen die creativiteit elk vanuit een ander perspectief benaderen, maar één overtuiging delen: cultuur is geen kostenpost, maar een katalysator voor een veerkrachtige samenleving.
Wie kunst, cultuur en creativiteit bekijkt door een economische bril, ontdekt een dieper soort ondernemerschap – een dat begint bij verbeeldingskracht. “Creativiteit en ondernemerschap liggen dichter bij elkaar dan mensen denken,” zegt Ellen Loots, onderzoeker in cultureel ondernemerschap en creativiteit. Beide draaien om het herkennen van kansen, het mobiliseren van middelen en het omzetten van ideeën in waarde. Toch is die waarde in de culturele sector zelden in de eerste plaats financieel. Geld is, legt ze uit, een middel om iets groters mogelijk te maken: het scheppen van esthetische, sociale en emotionele betekenis.
Voor Ellen gaat ondernemend denken in de kunsten niet over commercialisering, maar over veerkracht. Financiële kracht maakt artistieke vrijheid mogelijk. “Langdurige betrokkenheid vormt een vorm van kapitaal die vaak waardevoller is dan direct inkomen,” zegt ze. Daarmee sluit ze aan bij de visie van econoom Mariana Mazzucato, die stelt dat samenwerking en creativiteit de basis vormen voor inclusieve en duurzame economieën. Cultuur is in dat licht niet de kers op de taart van de samenleving, maar het hoofdingrediënt.
Die wisselwerking tussen creativiteit en innovatie vormt het hart van het werk van Astrid Manden-Benneker, Innovation and Partnership Manager aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Elke dag brengt ze kunstenaars, wetenschappers en maatschappelijke partners samen om te onderzoeken hoe creatieve werkwijzen kunnen leiden tot nieuwe vormen van impact.
“De culturele sector is veel meer dan een bron van vermaak,” zegt ze. “Ze heeft een bewezen transformatieve kracht die de samenleving vernieuwt, verbindt en vooruitbrengt.” Astrid verwijst naar voorbeelden uit de zorg, waar design en muziek het welzijn van patiënten én zorgmedewerkers verbeteren. Vergelijkbare initiatieven laten zien hoe kunst gemeenschapsgevoel versterkt in buurten of gesprekken aanwakkert over inclusie en duurzaamheid bij stedelijke vernieuwing.
Toch blijft Astrid realistisch. Transformatie vraagt ook om structuur. “Om te voorkomen dat gentrificatie de creativiteit verdringt die vernieuwing ooit op gang bracht, moeten we cultuur en betaalbare werkruimtes verankeren in herontwikkelingsplannen.” Ze pleit daarom voor het herinvoeren van de eenprocentsregeling voor kunst in (publieke) bouwprojecten – niet als versiering, maar als infrastructuur voor verbeelding.
Ook Trilce Navarrete, specialist in de economische en historische aspecten van digitaal erfgoed, denkt structureel. In haar Horizon Europe-project RECHARGE onderzocht ze met haar team participatieve verdienmodellen die maatschappelijke betrokkenheid combineren met financiële duurzaamheid.
De bevindingen waren opvallend. Veel erfgoedorganisaties worstelen nog met financiële kennis: ze meten bezoekersaantallen, maar niet de bredere sociale en economische waarde die ze creëren. “Organisaties streven vaak naar educatieve of gemeenschapsdoelen, maar vergeten financieel rendement,” legt Trilce uit. “Toch zijn beide nodig, want het ene houdt het andere in stand.”
Door te experimenteren met gedeeld eigenaarschap, het bundelen van middelen en digitale platforms, ontdekte het team dat mensen niet alleen bereid zijn om mee te doen, maar ook om tijd, energie en zelfs geld te investeren wanneer ze écht eigenaarschap voelen. “Elke plek is uniek,” zegt ze. “Succes hangt af van actieve deelnemers en eerlijke uitwisseling tussen hen.” Met andere woorden: participatie is geen modewoord, maar een voorwaarde voor veerkracht.
Als Innovation & Partnership Manager aan de Erasmus Universiteit Rotterdam verbindt Astrid wetenschap en creativiteit om veerkrachtige gemeenschappen te bouwen. Dat doet ze via samenwerking tussen sectoren, circulair ontwerp en sociale innovatie.
Ellen is universitair hoofddocent ondernemerschap en creativiteit aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze onderzoekt hoe ondernemend denken kunstenaars kan versterken, duurzaamheid kan bevorderen en blijvende culturele en maatschappelijke waarde kan creëren.
Trilce is universitair docent culturele economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ze onderzoekt hoe digitaal erfgoed en datagedreven participatie bijdragen aan de duurzaamheid en maatschappelijke impact van de culturele sector.
Foundation Women Connected – creators of art and theatre that connect people. Scene from The Feel Good Show ©️ Hannah Rosalie
Samen schetsen deze perspectieven een visie op cultuur als een levend laboratorium, waarin artistieke experimenten samensmelten met economische en sociale innovatie. Maar als creativiteit blijvend verandering wil aandrijven, moet ze structureel worden ingebed – niet behandeld als een incidenteel project.
Voor Astrid betekent dat dat creatieve professionals vanaf het begin aan tafel moeten zitten bij innovatieprocessen, niet pas aan het eind om “iets mooi te maken”. Hun manier van denken daagt aannames uit, herkadert problemen en plaatst de menselijke ervaring centraal in complexe transities – van zorg tot wonen, van technologie tot stedelijk ontwerp.
Ellen vult aan dat diezelfde mentaliteit ook binnen culturele organisaties zelf geldt. Door hun ondernemend vermogen te versterken – via partnerschappen, digitale hulpmiddelen en slimmere verdienmodellen – winnen ze de vrijheid om artistieke risico’s te nemen. Trilce laat zien hoe data en participatie die vrijheid meetbaar én duurzaam kunnen maken.
De toekomst van innovatie wordt niet alleen aangedreven door technologie, maar door de verbeelding om haar wijs te gebruiken. Kunstmatige intelligentie zal een steeds grotere rol spelen in participatieve culturele praktijken – van digitale archieven tot co-creatie van erfgoed. Toch moet technologie de creativiteit dienen, niet vervangen.
Hier biedt de geest van het New European Bauhaus richting. De drie pijlers – duurzaamheid, inclusie en schoonheid – weerspiegelen precies de drie-eenheid die Manden-Benneker, Loots en Navarrete belichamen in hun werk. Ze herinneren ons eraan dat esthetiek en empathie geen luxe zijn, maar datgene wat systemen menselijk maakt.
“Wij leren hoe transformatie écht werkt,” zegt Astrid. “Het is geen schakelaar die je omzet, maar een rimpeling die begint bij verbeelding.” De boodschap is eenvoudig maar diepgaand: samenlevingen die investeren in cultuur, investeren in veerkracht. Creativiteit maakt het leven niet alleen mooier, maar ook mogelijk.
Allez, Chantez! ©️ Els Van Bosbeke
Een digitale creatie van ©Creative Desk, getest op nieuwsgierigheid en sterke wifi